De invloed van IT

Anno 2019 kunnen we één ding stellen: technologische ontwikkelingen en accountancy zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. IT-oplossingen volgen elkaar in rap tempo op, soms zelfs zo snel dat de mkb-accountant er (nog) niet of nauwelijks bekend mee is, zo bleek onlangs uit onderzoek van de NBA.

Vorig jaar gingen we al in gesprek met Jan van Ginkel over deze ontwikkelingen en de invloed ervan op het vak. De vraag is dan ook niet óf digitalisering verweven is met accountancy, maar hoe dit gebeurt. Om hier (nog) meer over te weten te komen, spraken we binnen Lansigt – aan de hand van een aantal stellingen – met drie mannen die hier kijk op hebben: Gerard Adriaanse RA (partner), Jamie Tirion (Gevorderd Assistent Accountant) en Jan van Ginkel RA (partner).

“Dankzij de ontwikkelingen zitten er juist veel kansen voor de accountant aan de advieskant."

Stelling: IT-ontwikkelingen maken het werkveld van de accountant steeds breder

Jamie: “Ik heb het gevoel dat de standaard controleprogramma’s de afgelopen twintig jaar min of meer vastgeroest zijn: het bestaan van de debiteuren wordt heel eenvoudig gecontroleerd met een afloopcontrole op basis van een steekproef en dat is het. Ondertussen is er steeds meer mogelijk geworden en willen we steeds meer gaan doen. Dat betekent dat de accountant nieuw gereedschap heeft, waarmee hij de controle efficiënter kan maken.”

Jan: “Je moet deze ontwikkelingen en verhoudingen zien als een dynamisch begrip. Als er meer kan, nemen de verwachtingen toe en blijf je achter de feiten aanlopen. Je moet jezelf ook afvragen: ‘kunnen wij wel doen wat men denkt dat we moeten doen?’ Op een zeker moment zijn accountants ‘ineens’ overal verantwoordelijk voor. Die moeten daarom ook sterker optreden richting toezichthouders en aangeven dat iets niet op hun bordje ligt. Straks krijg je zoveel informatie dat de Belastingdienst gaat verwachten dat, als er bij een controleklant douanerechten worden afgetikt, de accountant daar dan alles van af weet. Misschien is dat op een gegeven moment ook wel zo – en dán moeten we gaan nadenken over hoe we daarmee omgaan.”

Gerard: “Dankzij de ontwikkelingen zitten er juist veel kansen voor de accountant aan de advieskant. Bijvoorbeeld: hoe kun je data ontsluiten voor een klant en hoe kun je ze daarmee verder helpen? Daar zitten veel grote kansen, daar ben ik van overtuigd. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor process mining – daar doen wij nu (nog) niks mee. Daarmee kun je een blauwdruk krijgen van hoe processen binnen de organisatie lopen. Dat biedt enorme kansen op het gebied van efficiency: als je bijvoorbeeld ziet dat een inkooporder voortdurend omdraait, voordat het eindelijk een échte order wordt óf wanneer blijkt dat er veel tijdverlies in een proces zit, omdat er veel mensen bij betrokken zijn, dan kun je dat hiermee inzichtelijk maken.”

Stelling: IT gaat de accountancysector niet fundamenteel veranderen

Gerard: “De verandering is juist al in volle gang.  Er wordt bijvoorbeeld al heel veel met data-analyse gedaan. Bij grote kantoren wordt dat al ver doorgevoerd, maar wij zijn er ook flink mee bezig.”

Jamie: “We gaan goed mee op het gebied van efficiënte automatische controles op IT-systemen en databases. Daar weten we wel raad mee – zij het in combinatie met de juiste externe hulp. Heb je het over onderwerpen als machine learning en AI, dat zijn wel nog zaken die bij Lansigt in de kinderschoenen staan. Overigens is dat wel de volgende stap.”

Jan: “Je moet je voorstellen dat bij het vraag- en antwoordenspel dat je loslaat op een database met heel veel klantdata, je min of meer automatisch gaat controleren. De menselijke factor blijft daarin wel heel relevant. Het zal namelijk heel veel informatie opleveren, maar je zal nog steeds je professional judgement moeten inzetten om te bepalen wat je er voor de klant mee moet en kunt. Jouw eigen beoordelingsvermogen wordt daarbij belangrijker; je krijgt tenslotte zoveel meer afwegingen dat je moet gaan bedenken wat je ermee moet. IT heeft dus echt een enorme invloed.”

Hierna gaat het gesprek door, onder andere over Power BI: een krachtige tool die gebruik maakt van een enorme bak aan data, wat vervolgens weer voor een heleboel mogelijkheden zorgt. “Juist in de mkb-markt kan dit heel veel inzicht toevoegen”, vertelt Gerard Adriaanse. “Met Power BI kun je allerhande data binnen je onderneming, zoals financiële en operationele data, en externe data, zoals bijvoorbeeld valutakoersen en weergegevens, naar binnen halen. Die combineer je vervolgens op een slimme manier en presenteer je in een dashboard. Uitgangspunt daarbij is dat eerst vanuit strategisch, tactisch en operationeel perspectief de gewenste stuurinformatie wordt bepaald en vervolgens de benodigde data, en niet andersom. Een goed dashboard geeft binnen 5 seconden inzicht of de onderneming voor de meest cruciale factoren op koers is of dat moet worden bijgestuurd.”

"Het gaat er juist om dat je in dialoog bent met elkaar. Eerst bepalen wat de behoefte is, dus heel veel interactie en uitvragen, en vervolgens de tool en het dashboard zodanig inrichten dat de klant ermee aan de slag kan."

Stelling: Data is voldoende om klanten aan te kunnen zetten tot verandering

Jan: “Daarin zit een hele grote menselijke factor. Als iets niet gaat zoals je dat vooraf bedacht hebt, wat ga je dan doen om dat te veranderen? Dan komt het aan op leiderschap. Er zijn tenslotte ook klanten die zeggen: ‘leuk, maar met die informatie gaan we niets doen.’” Volgens Jan kan dat ook te maken hebben met het feit dat ze zich simpelweg comfortabel voelen bij een bepaalde werkwijze en bedrijfsvoering, zeker als die bedrijfsvoering toch al voor bepaalde positieve resultaten zorgt. “Voor ons is dan ook de uitdaging: hoe kun je die kansen tóch benutten? De snelgroeiers, dus de ondernemers die groot worden, die kunnen en doen dit. Een hele grote groep in het mkb zit daarachter, de volgers, die zitten in het pluche en denken: ‘Het gaat goed, het kán beter, maar waarom zouden we daar zoveel moeite voor doen?’ Dat is ook leuk om mee om te gaan.”

Gerard: “De menselijke factor blijft inderdaad doorslaggevend. Het zijn hele mooie tools, maar die tools zijn op zichzelf helemaal niks. Het gaat er juist om dat je in dialoog bent met elkaar. Eerst bepalen wat de behoefte is, dus heel veel interactie en uitvragen, en vervolgens de tool en het dashboard zodanig inrichten dat de klant ermee aan de slag kan. Daarbij komt ook nog een stukje ondersteuning kijken, zodat de klant de gegevens zelf kan interpreteren.”

Jan: “Er zijn nu al statistiek-specialisten die op basis van een steekproef van een bestand een uitspraak kunnen doen over de betrouwbaarheid ervan. De Belastingdienst gaat bijvoorbeeld die kant op: zij zouden beter kunnen voorspellen wat er precies met een klant gaat gebeuren dan wij. Er zijn zelfs al rekenregels waarmee je kunt zeggen: dit bedrijf gaat binnen vijf jaar failliet. Die bestaan langer, maar waren tot op heden niet zo betrouwbaar. Ze worden steeds complexer en het is wachten op een belastinginspecteur die zoiets aan jou als accountant komt vertellen. Daar zit ook een uitdaging – op dit moment worden er honderden miljoenen uitgegeven bij de Belastingdienst om zulke software te ontwikkelen.”

Hij gaat verder: “Als je nu kijkt naar een gemiddeld mkb-bedrijf en hoeveel omzet daar doorheen gaat, dan kan dat alleen maar omdat er een enorme sterke IT backbone achter zit. Die bedrijven kunnen méér doen, omdat ze IT-gerelateerd zijn. Moet je nagaan hoe dat zit als we twintig, dertig jaar verder zijn. De toekomst is dan interessant: de datastromen zullen zijn gekoppeld, er wordt gebruik gemaakt van blockchain-techniek. Is de data dan nog steeds onbetrouwbaar? Moeten we dan überhaupt nog controleren? In ons beroep voegen we zekerheid toe omdat er schakels ontbreken. Maar wat gebeurt er als die schakels gelinkt worden?”

Stelling: Opleidingen gaan voldoende mee met de ontwikkelingen binnen de digitalisering

Jamie: “Er zijn onlangs een aantal nieuwe IT-vakken toegevoegd, ook in de Post-Master. De opleiding tot IT Auditor is overigens een andere opleiding. Het blijven natuurlijk wel twee verschillende werelden: bedrijfseconomisch sterke mensen en sterke data-analisten. Niet iedereen kan sterk zijn in beide vakken.”

Gerard vervolgt: “Ik vraag me wel af of iemand toekomst heeft in het vak als hij of zij geen interesse heeft in IT en data. Volgens mij heb je hier dan op termijn niets meer te zoeken – echt niet. Natuurlijk hoef je geen hardcore IT’er te zijn, maar je moet het wel kunnen toepassen en gebruiken.”

Jamie: “Bij accountancy-studenten zie je wel dat ze er meer gebruik van zouden kunnen maken, maar het vraagt ook iets van de kantoren om daarin te investeren. Lansigt is nu zelf bezig met het opleiden van mensen. We hebben twee werkgroepen: een ACL-data-analyse-groep binnen de Audit met een man of acht erin, die er allemaal in de praktijk behoorlijk mee bezig zijn. Vanaf het moment dat ze binnenkomen als Beginnend Assistent, worden ze opgeleid om met bepaalde tools aan de slag te kunnen. Deze groep behandeld met de vraagstukken die met name vanuit de controlepraktijk komen. De andere werkgroep is een SQL/Power BI-team, die zich richt op de gehele klantenportefeuille. Hier komen dus ook casussen van kleinere klanten in naar voren. Hier heb ik zelf ook aan deelgenomen.”

Gerard sluit af: “De accountant van de toekomst heeft gewoon ICT en data in zijn genen.”